فردريك چارلز ريچاردز ( مترجم : مهين دخت بزرگمهر )
348
سفرنامه فرد ريچاردز ( فارسى )
حدود 700 پا از شهر تهران مرتفعتر است ، به استراحت مىپردازند . در قلهك باغهايى ، كه كموبيش در دامنهء كوه دماوند پراكنده شدهاند ، يافت مىشود . در دامنهء دماوند قصبهء كوچكى واقع شده كه « رنه » يا « رينه » نام دارد . دهنشينان از دهانهء آتشفشان ، كه در قله قرار دارد و در حدود دو يا رد قطر آن مىباشد ، گوگرد به دست مىآورند . كوه دماوند كوه آتشفشانى است كه اكنون خاموش است . ولى غير از جنبشهاى ناشى از زمينلرزه چيزى ، كه وجود آتشفشان را در اين كوه به خاطر انسان بياورد ، ديده نمىشود . يكى از اين زمينلرزهها در سال گذشته به قدرى شديد بود كه چند خانه را خراب كرد . جادهاى كه به اين كوه منتهى مىگردد « هزار خم » ناميده مىشود . تهران داراى چندين دروازه است . ابتدا دوازده دروازه در تهران وجود داشت ؛ ولى كليهء آنها نمونههايى از صنعت كاشيكارى است كه از لحاظ ارزش هنرى در درجهء دوم قرار دارد . يكى از اين دروازهها به قم ، مرقد مطهر حضرت معصومه [ س ] ، منتهى مىشود . حضرت معصومه در سن هيجده سالگى وفات كرد و سه پسر از خود باقى گذاشت . ( بايد اعتراف نمايم كه پنج بار از شهر قم كه مردمان آن بسيار متعصباند و زياد شهر مطبوعى هم نيست ديدن كردم بىآنكه از زيارتگاه آن تابلويى تهيه كنم ) . گرچه در مقايسه با شهرهاى اروپايى به نظر مىرسد كه در اغلب قسمتهاى ايران تغييرى پيدا نشده ، هيچكس نمىتواند انكار كند كه در عرض چند سال اخير ، قدمهاى بزرگى براى بهبود كشور برداشته شده است . اكنون ديگر انسان از مجازات و تنبيهات وحشتناك و مظالم بيست يا سى سال قبل چيزى نمىشنود . انگليسيها امروز مىتوانند بعضى از مناظر وحشتانگيزى را كه شاهد بودهاند شرح دهند . يكى از آنها به خاطر دارد كه يك راهزن ايرانى را به دهانهء توپ بستند و باقىماندهء جسد مرد تيرهبخت را در محل اعدام آنقدر گذاشتند تا مرد انگليسى از مقامات دولتى تقاضا كرد كه آن را بردارند و محل مزبور را تميز كنند . در همان شهر تقريبا هفت يا هشت سال قبل يكى از مأموران وزارت فرهنگ كه براى تأسيس يك مدرسه دخترانه كوشش مىكرد ، توسط گماشتگان مجتهد شهر « 1 » به قتل رسيد . بريدن دست و گوش و جاى دادن راهزنان در ستونهاى گچى خاطرههاى تازهاى است .
--> ( 1 ) . مقصود مرحوم سيد حسين كزازى رييس معارف ( فرهنگ ) كرمانشاه است كه به تحريك شخص فتنهجويى به نام سيد حسين كربلايى به دست مردى بىسر و پا كشته شد . - م .